Yaş düzeltme davası, bir kişinin nüfus kayıtlarında yer alan doğum tarihinin gerçeğe uygun hale getirilmesi için açılan “nüfus kaydının düzeltilmesi” davasıdır. Bu davalar, bireyin yaşının mahkeme kararı olmaksızın değiştirilmesinin mümkün olmaması nedeniyle yalnızca Asliye Hukuk Mahkemesi aracılığıyla açılabilir.

Yaşın büyütülmesi veya küçültülmesi talebi, aynı hukuki prosedüre tabidir. Mahkeme, dosyada sunulan delilleri değerlendirerek talebi kabul veya reddeder. Bu nedenle, davanın doğru şekilde yürütülmesi ve koşulların oluşması büyük önem taşır.

Yaş Düzeltme Davasının Şartları

Yaş düzeltme talepleri kişisel nedenlerle değil, hukuken geçerli sebeplerle yapılabilir. Örneğin, “kendimi daha genç hissediyorum” veya “evlenmek için yaşımı küçültmek istiyorum” gibi gerekçeler, mahkeme tarafından dikkate alınmaz.

Davacının talebinin kabul edilebilmesi için aşağıdaki koşulların bir arada bulunması gerekir:

• Kişinin hastanede veya resmi bir doğum evinde doğmamış olması,
• Fiziksel görünümünün iddia ettiği yaşla uyumlu bulunması,
• İddia edilen yaşta aynı anneden doğan bir kardeşin bulunmaması,
• Davanın açılmasını gerektiren haklı bir sebebin bulunması.

1. Hastanede Doğmamış Olma Şartı

Resmî sağlık kuruluşlarında yapılan doğumlarda düzenlenen doğum belgesi, doğum tarihini kesin olarak belirler. Bu kayıtlar aksi ispat edilmedikçe doğru kabul edilir. Dolayısıyla hastane kaydı mevcutsa, mahkeme genellikle yaş düzeltme talebini reddeder.

2. Dış Görünüm ve Yaş Uyumu

Kişinin dış görünümü, iddia ettiği yaşla örtüşmelidir. Örneğin, 25 yaşında olduğunu iddia eden bir kişinin 40 yaşında görünmesi, talebin reddine neden olabilir.

3. Aynı Yaşta Kardeşin Bulunmaması

İkiz doğumlar dışında kardeşler arasında en az 180 günlük süre bulunmalıdır. Bu nedenle, davacının iddia ettiği yaşta bir kardeşi varsa, bu durum davanın reddiyle sonuçlanır.

4. Haklı Sebebin Varlığı

Nüfus kayıtları kamu düzenine ilişkin olduğundan, değişiklik için kişinin korunmaya değer bir hukuki yararı bulunmalıdır. Örneğin, yanlış doğum tarihinin eğitim, emeklilik, askerlik gibi alanlarda mağduriyet doğurması halinde bu şart sağlanmış olur.

Yaş Büyütme ve Küçültme Davası Nasıl Açılır?

Yaş büyütme veya küçültme talepleri, kişinin ikamet ettiği yer Asliye Hukuk Mahkemesinde açılmalıdır. Dava dilekçesinde; yaşın neden hatalı olduğu, hangi tarihin doğru olduğu ve bu düzeltmenin neden gerekli olduğu açıkça belirtilmelidir.

Dava, yalnızca kişinin kendisi tarafından açılabilir. Ancak kişi reşit değilse, velisi veya vasisi tarafından dava açılması mümkündür. Dava avukat aracılığıyla yürütülecekse, vekaletnamede mutlaka “yaş düzeltme davası açma yetkisi” açıkça yazılı olmalıdır.

Kemik Yaşı ve Tespiti

Kemik yaşı, kişinin iskelet gelişim düzeyine göre tespit edilen biyolojik yaşıdır. Gerçek yaşın belirlenmesinde en güvenilir yöntemlerden biridir. Genellikle sol el bileği grafisi çekilerek tespit edilir.

Adli Tıp Kurumu veya hastaneler aracılığıyla yapılır ve mahkeme, rapor sonucunu dikkate alarak karar verir. Ancak kemik yaşı tespiti, 25 yaşına kadar yapılabilir; çünkü kemik gelişimi bu yaş aralığında tamamlanır.

Yaş Düzeltme Davasının Askerlik, Emeklilik ve Sigorta Üzerindeki Etkileri

1. Askerlik ve Bedelli Askerlik Üzerine Etkisi

1111 sayılı Askerlik Kanunu’na göre, askerlik çağına girdikten sonra yapılan yaş değişiklikleri askerlik işlemlerinde dikkate alınmaz. Ancak mahkeme kararıyla yapılan ve resmî doğum belgelerine dayanan düzeltmeler istisnadır. Bu durumda yeni yaş dikkate alınır.

2. Sigortalılık ve Emeklilik Üzerine Etkisi

Sigortalı olarak çalışmaya başlanmadan önce yapılan yaş düzeltmeleri emeklilik hesabında dikkate alınabilir. Ancak kişi sigorta kapsamına girdikten sonra yapılan değişiklikler, emeklilik yaşını veya prim gün sayısını etkilemez. Yargıtay içtihatları da bu yöndedir.

Yaş Düzeltme Davasında Tanık ve Deliller

Yaş düzeltme davaları, kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkeme tüm araştırmayı re’sen yapar. Ancak taraflar da delil sunabilir. Tanık beyanı, kemik grafisi, doğum belgesi, okul kayıtları gibi her türlü delil değerlendirmeye alınır.

Sadece tanık beyanına dayanılarak karar verilmesi mümkün değildir. Özellikle kemik yaşı tespitinin mümkün olduğu hallerde, mahkeme bu tespiti yaptırmakla yükümlüdür.

Yargıtay Kararları

1. Yetkili Mahkeme – Yargıtay 20. Hukuk Dairesi

Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, E. 2019/6203, K. 2020/33, 23.01.2020 tarihli kararında; yaş düzeltme davalarının, kişinin yerleşim yeri Asliye Hukuk Mahkemesinde açılması gerektiğini vurgulamıştır. Yetki kuralı kamu düzenine ilişkin olup, mahkemece re’sen dikkate alınmalıdır.

2. Ceza Yargılamasında Yaş Tashihi – Yargıtay 10. Ceza Dairesi

Yargıtay 10. Ceza Dairesi, E. 2019/1450, K. 2019/5511, 12.09.2019 tarihli kararında, sanığın yaşı ile fiziki görünümü arasında fark bulunduğu hallerde mahkemenin yaş tashihi yapmadan hüküm kuramayacağını belirtmiştir.

3. Kemik Yaşı Raporlarındaki Çelişki – Yargıtay 8. Hukuk Dairesi

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2020/401, K. 2020/1230, 12.02.2020 kararında, kemik yaşı raporları arasında çelişki bulunması halinde mahkemenin yeni bir rapor alması gerektiğini, eksik inceleme ile hüküm kurulamayacağını vurgulamıştır.

Yaş düzeltme (büyütme-küçültme) davası, basit gibi görünse de hukuki açıdan ciddi sonuçlar doğuran, kamu düzenini ilgilendiren bir davadır. Bu nedenle dava dilekçesinin hazırlanmasında, delillerin toplanmasında ve yargılama sürecinin yürütülmesinde deneyimli bir avukattan hukuki destek alınması son derece önemlidir.

Unutulmamalıdır ki; yaş düzeltme kararı, bireyin hayatının birçok alanını etkileyen kalıcı bir değişikliktir. Bu sebeple, mahkeme önünde ileri sürülen her iddia somut delillerle desteklenmeli ve yasal dayanaklarıyla birlikte sunulmalıdır.